naar top
Menu
Logo Print
15/02/2019 - LIEN GOETHALS

Vroegtijdige bestrijding buxusmot beste aanpak

De beste middelen in de strijd tegen de buxusmot

Sinds 2010 zaait de buxusmot ook in Vlaanderen paniek. Ze werd onvrijwillig ingevoerd uit Azië en verspreidt zich razendsnel. Buxus is namelijk een zeer gegeerde plant in menig park en tuin. De waargenomen aantallen nemen echter overal gestaag toe, waardoor de verkoop van de plant er sterk op achteruit­gegaan is. Nochtans is het zeker mogelijk om zich te wapenen tegen die scha­delijke exoot. Een tijdige vaststelling van de schade en een efficiënte bestrijding kunnen de plaag onder controle houden.

buxusmot
De spanwijdte van de volwassen buxusmot bedraagt ongeveer 4 cm
Foto © Didier Hermans

Schade vaststellen

Rups en mot herkennen

buxusmot

De rups is te herkennen aan haar zwarte kop
en felgroene lijf met een patroon van zwarte stippen
en zwarte en lichte lengtestrepen
Foto © Didier Hermans

Er kan reeds een hoop leed worden bespaard wanneer de aanwezigheid van de buxusmot en haar rupsen tijdig wordt opgemerkt. De mot kan herkend worden aan haar helderwitte vleugels met bruine rand en haar witte lichaam met bruine kop en achterlijf. Daarnaast bestaat er een zeldzame variant die volledig bruin is. Het insect heeft een opvallend driehoekige vorm en een spanwijdte van ongeveer 4 cm. De rupsen van de buxusmot zien er anders uit naarmate ze groeien. De jonge rups is vuilgeel, terwijl oudere rupsen felgroen zijn. Ze hebben een zwarte kop, en op hun lijf staat een patroon van zwarte stippen en zwarte en lichte lengtestrepen. Volgroeid kunnen ze tot 4 cm lang worden. De aanwezigheid van rupsen en motten kan ook verraden worden door andere indicatoren op de buxusplant zelf. De rupsen spinnen namelijk bundels van dode bladeren aan elkaar om daarin te kunnen verpoppen tot mot. Ook de grauwgroene uitwerpselen van de rups kunnen een belletje doen rinkelen.

Hoe ziet de schade eruit?

Hoe sneller de schade (en bijgevolg de aanwezigheid van rupsen) wordt vastgesteld, hoe groter de kans op een succesvolle bestrijding. De prille schade is echter bijna onzichtbaar, want de kleine rupsen die net uit het ei zijn gekomen, zitten aan de onderkant van de buxusbladeren. Van daaruit schrapen ze het bladmoes weg, waardoor het lijkt alsof de bladeren een grillig lijmpatroon hebben. Naarmate de rupsen groeien, wordt de schade steeds duidelijker, want grotere rupsen bijten ook grotere stukken uit de bladeren. Uiteindelijk blijft enkel nog het skelet van het buxusblad over.

Wanneer vaststellen?

Het ideale moment om de buxusmot te bestrijden is wanneer ze zich nog in de rupsfase bevinden. Daardoor zijn er drie cruciale periodes waarin de schade kan worden vastgesteld. Ten eerste is dat in april en mei, en eventueel zelfs al in maart als de temperaturen boven de 10 °C gaan. De rupsen komen dan uit hun overwinteringsplaats en beginnen zich langzaam te ontwikkelen. Na die periode verpoppen ze zich en veranderen ze in nachtvlinders.
Een tweede periode waarin de schade duidelijk zichtbaar wordt, is in de maanden juli en augustus. De motten uit de vorige 'generatie' van rupsen - die van maart tot mei de buxussen geteisterd hebben - hebben tegen die periode reeds zelf rupsen geproduceerd. In de derde periode van schade - in de maanden september en oktober - zien we een gelijkaardig verhaal. De rupsen uit de zomermaanden zijn intussen uitgegroeid tot motten en hebben al voor hun eigen rupsjes gezorgd.

Aanpak

De buxusmot is een ingevoerde exoot, dus bij haar uitbraak in Vlaanderen was niet bekend wat de meest efficiënte bestrijdingsmiddelen zijn. Daarom hebben het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO) en het Proefcentrum voor Sierteelt (PCS) met behulp van een vergelijkende proef onderzoek gedaan naar de buxusmot. Op die manier wilden ze in de eerste plaats een haalbare, efficiënte en milieuvriendelijke beheersing vinden voor elke gebruiker.

Preventieve bestrijding

Wanneer de aanwezigheid van de buxusmot en/of de rups wordt vastgesteld, is het cruciaal om zo snel mogelijk te handelen. De keuze voor de geschikte bestrijdingsmethode hangt in de eerste plaats af van de aantastingsgraad en van de hoeveelheid aangetaste buxus. Maar aangezien voorkomen beter is dan genezen, zijn er toch enkele preventieve maatregelen die kunnen worden genomen.
Een goede algemene verzorging - met onder andere voldoende water en bemesting - van de buxus kan er reeds voor zorgen dat de plant sterker is. Daarnaast is het aangeraden om de plant (dagelijks) te controleren net voor de actieve periodes van de rups. Wanneer de rupsen al in een vroeg stadium worden gedetecteerd, is de kans groter dat de bestrijding succesvol zal zijn.
Het heeft geen enkele zin om preventief te spuiten met insecticiden, want dat is slecht voor het milieu en kan leiden tot resistentie.

buxus
Buxusplanten die bijna volledig zijn aangevreten door de rups van de buxusmot, lijken verloren, maar de plant kan bij een goede verzorging toch opnieuw uitlopers krijgen
Foto © Didier Hermans

Fysieke bestrijding

Indien de buxusplanten slechts in geringe mate zijn aangetast, is het mogelijk om de rupsen en motten fysiek te bestrijden. Ten eerste kan een snoeibeurt al soelaas brengen, want op die manier worden de eerste haarden met poppen, eitjes en rupsen reeds verwijderd. Wanneer de verpopping al is begonnen, is dat zelfs de enige methode die verdere verspreiding nog kan tegengaan. Het is uitermate belangrijk om het snoeiafval in een gesloten zak naar het recyclagepark te brengen, want zo kan vermeden worden dat de rupsen alsnog ontsnappen. In het recyclagepark moet de buxus dan gesorteerd worden bij het te composteren tuinafval en niet bij snoeihout. Te composteren tuinafval wordt namelijk bij hoge temperatuur verwerkt, waardoor de kans groter is dat de buxusmot wordt gedood.
Ten tweede kan ook het wegplukken van de rupsen en het wegknippen van de spinsels een oplossing bieden. Die methode is echter erg arbeidsintensief en tijdrovend en kan dus enkel worden toegepast als de plant slechts door een klein aantal rupsen is aangetast. Daarenboven werd de doeltreffendheid van het wegplukken getest door het PCS, en de methode bleek geen goeie oplossing te zijn wanneer niet alle rupsen en spinsel worden verwijderd. Het aantal overlevende rupsen daalde uiteraard wel, maar niet genoeg om de vraatschade te doen afnemen. Aanvullend op het manueel wegplukken werd ook getest of een waterstraal onder hoge druk de rupsen kan verwijderen. Opnieuw bleek dat echter geen doeltreffende methode te zijn, want er werd zelfs een stijging van het aantal rupsen waargenomen. De vraatschade na een behandeling met waterstraal was dan ook aanzienlijk. Een alternatieve methode is om rupsen op te zuigen met een krachtige (stof)zuiger, maar de efficiëntie daarvan werd niet getest door het PCS.
Bij een zwaar aangetaste buxus is de enige oplossing om de plant met de grond af te knippen. Ook dan moet het snoeiafval in een gesloten zak worden weggegooid als te composteren tuinafval.

Biologische bestrijding

Momenteel zijn er twee biologische middelen op de markt om de buxusmot te bestrijden, en de doeltreffendheid van beide werd getest door het PCS. Ten eerste bestaat er een bestrijdingsmiddel op basis van aaltjes of nematoden (Steinernema carpocapsae). Die aaltjes vallen de rupsen aan en doden ze. In een laboratoriumomgeving werd al aangetoond dat de aaltjes in staat zijn om de rups van de buxusmot te doden, maar het effect in de tuin is nog niet bewezen. Dat werd ook bevestigd in het onderzoek, want het aantal rupsen nam zelfs in geringe mate toe na de behandeling. Ten tweede is er ook een bacteriepreparaat op basis van de insectendodende Bacillus thuringiensis op de markt. Die bacterie scheidt Bt-gif af dat de darmen van rupsen en vooral insecten aantast. Ze kunnen daardoor niet meer eten en sterven. In het onderzoek van PCS bleek dat middel erg doeltreffend te zijn. Het aantal rupsen daalde sterk, waardoor er ook minder vraatschade was.

buxus

Chemische bestrijding

In het onderzoek van PCS bleken de chemische bestrijdingsmiddelen het meest doeltreffend. Een van de geteste middelen was Spruzit, op basis van pyrethrinen. Dat middel mag ook worden gebruikt door particulieren. Na de behandeling kwam het aantal overblijvende rupsen min of meer overeen met de resultaten van de test met Bt-gif, maar de vraatschade lag wel hoger.
Daarnaast zijn ook chemische bestrijdingsmiddelen op basis van Spinosad beschikbaar voor particulieren. In het vergelijkende onderzoek van PCS bleek dat middel erg doeltreffend. Het aantal rupsen was haast herleid tot nul, wat de vraatschade uiteraard aanzienlijk kon beperken. Gelijkaardige resultaten werden bekomen voor middelen met oxadiazine en middelen met methoxyfenozide, maar die behandelingen zijn enkel voorhanden voor professionelen. Een overzicht van de meest doeltreffende bestrijdingsmiddelen kunt u vinden in de tabel op de vorige pagina.
Het gebruik van chemische bestrijding wordt afgeraden in april, omdat dat de bloeiperiode van de buxus is. Daarnaast is het aangewezen om af te wisselen tussen insecticiden met een verschillende werking wanneer er meer dan twee of drie behandelingen per jaar nodig zijn.

"De rups moet zo vroeg mogelijk worden aangepakt"

Feromoonvallen

Hoewel soms het tegendeel wordt beweerd, kunnen feromoonvallen niet worden ingezet in de bestrijding van de buxusmot. De val bevat een lokstof met de geur van vrouwelijke buxusmot, waardoor de mannelijke exemplaren gevangen kunnen worden. Dat toont echter enkel aan in welke (al dan niet alarmerende) hoeveelheid de mot in de buurt aanwezig is. ILVO en PCS onderzoeken wel of de feromoonval eventueel als beheersingsinstrument kan dienen.

Herstel

buxus

De buxus is een erg sterke plant, dus wanneer er tijdig wordt ingegrepen, is de kans groot dat hij opnieuw scheuten zal vormen. Het herstel kan bevorderd worden door de plant eind juni extra kort te snoeien. Daarna moet er wel op worden toegezien dat er zich geen nieuwe rupsen in huisvesten.

Alternatieven voor buxus

Indien je toch niet meer voor de buxus wilt kiezen, zijn er heel wat alternatieven. De meest voor de hand liggende vervanger van de buxusplant (in een vorm gesnoeid) is de Japanse hulst of ilex crenata). Het is echter niet vanzelfsprekend dat die vervanger op dezelfde plaats net zo goed zal groeien als de buxus. Ter vervanging van een lage buxus kan er geopteerd worden voor een bloemrijke aanplanting met bijvoorbeeld verbena, lavendel of marjolein. Een hoge buxus kan worden verwisseld door een gemengde haag met liguster, meidoorn, sporkehout of veldesdoorn.

Meer informatie

Voor meer informatie over de buxusmot en de bestrijding ervan kunt u altijd terecht op de site van sosbuxusmot of via buxuscare. Via die websites worden elk jaar de meest geschikte bestrijdingsdata gecommuniceerd.