Loopt uw bouwmachine gesmeerd?

Volg smeerinstructies van machinefabrikant altijd nauwgezet op

Hebben bouwbedrijven voldoende aandacht voor smeren? De vraag stellen is ze eigenlijk al beantwoorden. Neen. Onder het motto van een te drukke planning wordt vaak aan de smeertaken verzaakt en dat zal onherroepelijk gevolgen hebben. Wie niet minimaal de instructies van de fabrikant opvolgt, zal zonder twijfel te maken krijgen met een onverwachte panne. En die zal veel meer geld en tijd kosten dan een wekelijks smeerregime.

Waarom smeren?

Overal waar er wrijving ontstaat, is er smering nodig. Smeermiddelen creëren een dunne film tussen onderdelen om metaal-op-metaal contact te voorkomen. Het resultaat? Minder wrijving en dus minder warmteopbouw en slijtage. Daarnaast beschermen ze machines tegen corrosie en invloeden van buitenaf (stof en vuil). Klassieke voorbeelden zijn scharnierende bewegingen, zoals van een hefarm of knikarm.

Kostprijs van smeermiddelen neemt een hap van 1 à 3% uit uw onderhoudsbudget

De kostprijs van smeermiddelen om deze slijtage te voorkomen, is in feite te verwaarlozen. Gemiddeld nemen ze een hap van 1 à 3% uit uw onderhoudsbudget. Daarvoor hoeft u het dus niet te laten, zeker als u weet dat te weinig smeren ongeveer het tienvoudige kost. Want het leidt tot ongeplande stilstanden die tot 40% van uw onderhoudsbudget kunnen opslorpen. Stuk gelopen assen, bussen en lagers kosten geld. Dan brengen we de onrechtstreekse kosten nog niet in rekening: een goed gesmeerde machine zal ook minder verbruiken. Cijfers vertellen dat 20% van het wereldwijde energieverbruik te wijten is aan het overwinnen van wrijving. En de kosten die met een ongeplande stilstand kunnen gepaard gaan als u met een deadline zit.

Wat smeren?

Overal waar twee onderdelen over elkaar bewegen, zal smering nodig zijn. Vergelijk het met onze eigen gewrichten: het is dankzij de aanwezigheid van kraakbeen dat we ons soepel en pijnloos voortbewegen. Maar net als in ons lichaam is niet elk van die plekken evengoed bereikbaar. De machinefabrikant lost dat op met behulp van smeernippels, die het smeermiddel, al dan niet met behulp van leidingen tot op de juiste plek brengen. We maken een onderscheid tussen enerzijds olie en anderzijds vetten om aan te brengen.

Eigenlijk is het simpel, overal waar olie geen optie is, worden er vetten toegepast, omdat ze een hogere viscositeit (weerstand tegen vloeien) hebben.

Olie zal altijd een gesloten systeem vereisen, om ze te kunnen opvangen. In een motor is dat principe zichtbaar in het carter, waar de olie verzameld wordt en via de oliepomp opnieuw wordt rondgepompt naar de smeerpunten.
Beide bestaan in verschillende soorten (mineraal of synthetisch) met variërende eigenschappen in functie van de gekozen additieven. Welke u nu precies nodig heeft voor uw machine staat te lezen in de specificaties van de machinefabrikant, zowel voor de olie als de vetten. Volg die nauwgezet op. Een traagdraaiende as heeft immers een andere smeerbehoefte dan een sneldraaiend lager. En ook de olie die in de transmissie hoort is niet noodzakelijk dezelfde als voor de motor. En die is voor de ene machine niet noodzakelijk dezelfde als die voor een andere machine, zelfs als ze van dezelfde machinefabrikant zijn.

Evoluties in smeertechnisch onderhoud

Dat is ook de kern van het betoog in dit artikel. Goed smeren hoeft niet zo complex te zijn. Met gezond boerenverstand geraak je al ver. Volg minimaal de smeerinstructies van de fabrikant op de letter op: naar interval en naar hoeveelheid. Te weinig smering zal tot storingen en pannes leiden, maar ook te veel smeren is niet goed voor de werking. Heeft uw machine het zwaarder te verduren dan te verwachten is, bijvoorbeeld als ze in aanraking komt met water, drijf dan de voorgeschreven smeerfrequentie wat op. Geen hogere wiskunde en toch wordt er vaak tegen gezondigd. Dat heeft verschillende oorzaken.

Goed smeren hoeft niet zo complex te zijn. Met gezond boerenverstand geraakt u al ver

Smeertechnische kennis verdwijnt steeds meer bij bedrijven. Het taakje landt vaak in de schoot van een junior die niet weet welk smeermiddel bij welke machine hoort of die er letterlijk en figuurlijk geen zicht op heeft waar alle smeernippels zich bevinden. Of verschillende operatoren gebruiken dezelfde machine, zodat niet duidelijk meer is wat er door wie wanneer moet gebeuren. Daarnaast staan ook de ontwikkelingen binnen smeermiddelen, raar maar waar, haaks op een juister smeerregime. Ze worden namelijk steeds beter, waardoor de smeerintervallen groter worden en de aandacht nog meer dreigt te verslappen.

Tijd en discipline of automatisch

Smeren vraagt met andere woorden om tijd en middelen (maar die wint u automatisch terug). Machines kunnen makkelijk enkele tientallen smeernippels bevatten. Met twee minuten uitrekken zult u er dus niet geraken. Hou bij voorkeur een vast moment in de wekelijkse planning voor een kleine inspectie van de machine waarbij ook eenvoudige smeertaken gecombineerd kunnen worden. Maar smeren vraagt ook om discipline om telkens elke smeernippel te controleren of er geen vet naar buiten komt (dat zou kunnen wijzen op een blokkade in de leiding), het kapje nog aanwezig is en er geen stof in de nippel geraakt is en uiteraard het smeren van het punt in functie van de instructies van de fabrikant.

Automatische smeersystemen kunnen gemoedsrust opleveren. Ze smeren alle gewenste punten automatisch volgens ingestelde intervallen

Mankeert uw machinist die discipline, dan kan een automatisch smeersysteem voor het aanbrengen van vet soelaas brengen. Ze zijn ook interessant voor moeilijk bereikbare smeernippels. Vaak worden automatische smeersystemen af-fabriek nog gemonteerd. Dergelijke systemen zullen alle gewenste punten automatisch smeren volgens ingestelde intervallen. Een investering, jazeker, maar wel één die gemoedsrust kan opleveren. Misschien niet voor elke doorsnee machine, maar hoe waardevoller of hoe kritieker voor uw werkzaamheden, hoe meer de investering zin heeft. Helemaal vrijgesteld is uw machinist echter niet. Ook bij deze systemen is een visuele inspectie op tijd en stond een goed idee om eventuele blokkades te identificeren. Deze systemen zijn immers niet verbonden met het dashboard van uw machine.

Wat doet de machinist en wat doet de onderhoudstechnieker

Goede afspraken maken goede vrienden en vooral goed draaiende machines. Bouwbedrijven met een beperkt aantal medewerkers in dienst hebben niet altijd een aparte onderhoudstechnieker die zich over alle smeertaken kan ontfermen. In de meeste bedrijven neemt daarom de machinist de eenvoudige smeertaken op zich: visuele inspectie van de nippels en wekelijks smeren volgens de instructies. Vaak gaat het om de vetten. De olie is meer het domein van de onderhoudstechnieker, omdat het wat ingrijpender werkzaamheden betreft. Bij het controleren van de smeerolie hoort bijvoorbeeld ook het regelmatig vervangen van de oliefilter. Of men kan de olie voor belangrijke machines zelf voor analyse naar het labo sturen om te anticiperen op problemen.

De olie is meer het domein van de onderhoudstechnieker, omdat het wat ingrijpender werkzaamheden betreft.

Voor olievervanging zijn er intervallen vastgelegd in functie van de werkuren van de machine. Vergelijk het met het onderhoud van uw wagen. Die moet na zoveel kilometer naar de garage. Als vuistregel is 500 werkuren een aanvaardbaar gemiddelde voor motorolie, gezien de werkomstandigheden waar bouwmachines meestal aan blootgesteld worden. Voor transmissie-olie wordt 1.000 werkuren gehanteerd, voor hydraulische olie 2.000. Wel kan de machinist het beste het minimale en maximale olieniveau in de gaten houden en bij overschrijding alarm slaan.

Tips voor gesmeerd lopende machines

• Als de vetpomp niet goed meer op de smeernippel past, dan kan die gebroken zijn. Let ook op of het vet verpompt wordt. Zo niet zit je met een verstopping;
• Als er schade wordt vastgesteld aan de smeernippel, hij is afgebroken of zit verstopt, signaleer dit dan meteen aan de onderhoudstechnieker. Dit zijn problemen die zo snel mogelijk verholpen moeten worden om een goede smering te garanderen;
• Hetzelfde geldt voor automatische smeersystemen. Stelt uw machinist vast dat het vet niet naar binnen gaat, laat hem dan meteen de onderhoudsploeg contacteren;
• Stof kan meegaan tijdens het pompen van het vet. Probeer dit zo goed mogelijk te vermijden door de smeernippel eerst af te vegen;
• Is de machine toe aan een grotere onderhoudsbeurt waarin ook de oliën vervangen worden, doe dit dan bij voorkeur niet op de werf, maar in een overdekte ruimte waar stof en vuil minder vrij spel hebben;
• Het dashboard van de machine geeft wel aan dat er te weinig smeerolie aanwezig is, maar niet van smeervet. Wel doet u er goed aan de temperaturen in de gaten te houden van de smeerolie van motor, versnellingsbak en hydraulica. Als die beginnen oplopen is dat vaak te wijten aan een olietekort;
• Onderdelen die extra aandacht verdienen tijdens het smeren en zeker niet vergeten mogen worden: alle scharnierende bewegingen en tandkransen;
• Wie zicht heeft op zijn machines en hun prestaties, doet er goed aan om onderhoudsbeurten al ruim op voorhand in te plannen, in functie van de productieplanning. Dat zorgt voor ademruimte, stabiliteit in de planning en uiteindelijk minder onderhoudskosten.

In samenwerking met Educam
Met dank aan Eurol en SMT (Belux)